ในช่วงปลายเดือนกันยายนถึงต้นเดือนตุลาคม พ.ศ. 2569 หลายพื้นที่ของประเทศไทยกำลังเผชิญกับฝนตกหนักและน้ำท่วม โดยรายงานสรุปสภาพอากาศของกรมอุตุนิยมวิทยาระหว่างวันที่ 25 กันยายน–1 ตุลาคม 2569 ระบุว่า ภาคกลาง ภาคตะวันออก รวมถึงกรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีฝนตกหนักถึงหนักมากหลายพื้นที่ และเกิดน้ำท่วมต่อเนื่องในหลายจุด
น้ำท่วมไม่ได้สร้างความเสียหายเฉพาะบ้านเรือน ทรัพย์สิน หรือการเดินทางเท่านั้น แต่ยังทำให้สภาพแวดล้อมเปลี่ยนไปอย่างมาก ทั้งน้ำสะอาดที่อาจปนเปื้อน ระบบสุขาภิบาลที่ได้รับความเสียหาย น้ำเสียและสิ่งปฏิกูลที่ปะปนกับน้ำท่วม ตลอดจนแหล่งเพาะพันธุ์ยุงที่อาจเพิ่มขึ้นหลังน้ำลด
งานทบทวนอย่างเป็นระบบที่เผยแพร่ในปี 2026 ซึ่งรวบรวมงานวิจัย 71 ชิ้น พบความสัมพันธ์ระหว่างน้ำท่วมกับการเพิ่มขึ้นของโรคติดเชื้อที่มากับน้ำและโรคที่มีแมลงเป็นพาหะหลายชนิด โดยโรคอาจปรากฏเพิ่มขึ้นหลังเริ่มเกิดน้ำท่วมตั้งแต่ไม่กี่วันจนถึงหลายสัปดาห์ ขึ้นอยู่กับชนิดของโรค สภาพพื้นที่ และระบบสาธารณสุข
1. โรคฉี่หนู หรือเลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis)
โรคฉี่หนูเป็นหนึ่งในโรคสำคัญที่ควรระวังเป็นพิเศษในประเทศไทยช่วงน้ำท่วม เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Leptospira ซึ่งอาจปนเปื้อนอยู่ในน้ำหรือดินผ่านปัสสาวะของสัตว์ที่มีเชื้อ โดยเฉพาะสัตว์ฟันแทะ รวมถึงสัตว์เลี้ยงและสัตว์อื่น ๆ
เชื้อสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผล รอยถลอก หรือเยื่อบุต่าง ๆ ดังนั้นผู้ที่ต้องเดินลุยน้ำ ทำงานในพื้นที่น้ำท่วม หรือสัมผัสน้ำและดินที่ปนเปื้อนเป็นเวลานานจึงมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น
งานวิจัยเกี่ยวกับประเทศไทยพบว่า น้ำท่วมมีส่วนสำคัญต่อการแพร่ของโรคเลปโตสไปโรซิส และระดับน้ำท่วมที่สูงสัมพันธ์กับจำนวนผู้ติดเชื้อที่เพิ่มขึ้น
วิธีป้องกัน
ควรหลีกเลี่ยงการเดินลุยน้ำหรือแช่น้ำท่วมโดยไม่จำเป็น หากจำเป็นต้องลงน้ำควรสวมรองเท้าบูตหรืออุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม และควรปิดแผลด้วยวัสดุกันน้ำให้มิดชิด หลังสัมผัสน้ำท่วมควรล้างร่างกายและเท้าด้วยน้ำสะอาดและสบู่แล้วเช็ดให้แห้ง
หากหลังสัมผัสน้ำท่วมมี ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยมาก โดยเฉพาะปวดบริเวณน่อง ตาแดง หรือมีตัวเหลืองตาเหลือง ควรรีบไปพบแพทย์และแจ้งประวัติการลุยน้ำหรือสัมผัสน้ำท่วมด้วย กรมการแพทย์ของไทยก็จัดโรคฉี่หนูไว้ในกลุ่มโรคสำคัญที่ประชาชนควรเฝ้าระวังในสถานการณ์น้ำท่วมปัจจุบัน
2. โรคอุจจาระร่วง อาหารเป็นพิษ และโรคจากอาหารและน้ำ
น้ำท่วมสามารถทำให้น้ำจากท่อระบายน้ำ ห้องส้วม ขยะ และสิ่งปฏิกูลปนเปื้อนเข้าสู่แหล่งน้ำหรือบริเวณประกอบอาหารได้ หากรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อโรค อาจเกิดอาการท้องเสีย อาเจียน ปวดท้อง หรือโรคติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารอื่น ๆ
งานวิจัยในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีจากประเทศรายได้ต่ำและปานกลางจำนวนมากกว่า 639,000 คน พบว่าการสัมผัสกับน้ำท่วมสัมพันธ์กับความชุกของโรคอุจจาระร่วงที่สูงขึ้น โดยเฉพาะน้ำท่วมรุนแรงและน้ำท่วมที่กินเวลานาน
วิธีป้องกัน
หลักสำคัญคือ กินร้อน ดื่มน้ำสะอาด และรักษาความสะอาดของมือและภาชนะ
อาหารควรปรุงสุกใหม่และรับประทานทันที หลีกเลี่ยงอาหารค้างคืนหรืออาหารที่เคยสัมผัสน้ำท่วม น้ำดื่มต้องมาจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หากไม่แน่ใจควรต้มน้ำให้เดือดก่อนดื่ม และควรล้างมือด้วยสบู่ก่อนประกอบอาหาร ก่อนรับประทานอาหาร และหลังเข้าห้องน้ำ
หากมีอาการถ่ายเหลว ควรระวังภาวะขาดน้ำเป็นพิเศษ โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว หากถ่ายรุนแรง อาเจียนมาก ซึม ดื่มน้ำไม่ได้ มีไข้สูง หรือมีเลือดปนในอุจจาระ ควรไปพบแพทย์
3. น้ำกัดเท้า เชื้อรา และแผลติดเชื้อ
การเดินหรือยืนอยู่ในน้ำเป็นเวลานานทำให้ผิวหนังเปื่อยและสูญเสียความแข็งแรงของเกราะป้องกันผิว ประกอบกับความอับชื้นทำให้เชื้อราหรือเชื้อแบคทีเรียเจริญได้ง่ายขึ้น
อาการที่พบได้ ได้แก่ คันตามซอกนิ้ว ผิวหนังลอก แดง แสบ หรือเกิดแผล หากมีบาดแผลเดิมอยู่แล้ว การสัมผัสน้ำสกปรกอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ
วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการแช่น้ำเป็นเวลานาน เมื่อขึ้นจากน้ำให้ล้างเท้าและผิวหนังด้วยน้ำสะอาดและสบู่ จากนั้นเช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะบริเวณซอกนิ้วเท้า ไม่ควรเกาเพราะอาจทำให้เกิดแผลเพิ่มขึ้น
หากพบว่าแผลบวม แดง ร้อน ปวดมากขึ้น หรือมีหนอง ควรไปพบแพทย์
4. โรคตาแดงหรือเยื่อบุตาอักเสบ
น้ำสกปรกและมือที่ปนเปื้อนเชื้อสามารถเพิ่มโอกาสเกิดการระคายเคืองหรือการติดเชื้อบริเวณดวงตาได้ กรมการแพทย์เตือนประชาชนในช่วงสถานการณ์น้ำท่วมปัจจุบันให้ระวังโรคตาแดงหรือเยื่อบุตาอักเสบควบคู่กับโรคอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับน้ำท่วม
วิธีป้องกัน
ไม่ควรใช้มือที่สกปรกขยี้ตา หลีกเลี่ยงการใช้น้ำท่วมล้างหน้าและดวงตา ล้างมือด้วยสบู่เป็นประจำ และไม่ใช้ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น
หากตาแดงมาก ปวดตา ตามัว แพ้แสง หรือมีสารคัดหลั่งผิดปกติ ควรพบแพทย์
5. ไข้เลือดออกและโรคที่มียุงเป็นพาหะ
ในระหว่างน้ำท่วม กระแสน้ำที่ไหลแรงอาจไม่เหมาะต่อการเพาะพันธุ์ของยุงบางชนิด แต่หลังจากระดับน้ำเริ่มลดลง ภาชนะ แอ่งน้ำ เศษวัสดุ และขยะจำนวนมากสามารถกลายเป็นแหล่งน้ำขังและแหล่งเพาะพันธุ์ยุงได้
งานทบทวนอย่างเป็นระบบในปี 2026 พบหลักฐานว่าหลังเกิดน้ำท่วมอาจพบการเพิ่มขึ้นของโรคที่มีแมลงเป็นพาหะ เช่น ไข้เลือดออกและมาลาเรียในบางพื้นที่ โดยผลกระทบขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมและระบบควบคุมโรคของแต่ละพื้นที่
วิธีป้องกัน
หลังน้ำลดควรรีบสำรวจบริเวณบ้าน เทน้ำที่ขังอยู่ในภาชนะทิ้ง คว่ำภาชนะที่ไม่ใช้งาน ปิดฝาภาชนะเก็บน้ำ และกำจัดขยะหรือวัสดุที่สามารถรองรับน้ำได้
ควรป้องกันยุงกัดด้วยมุ้ง เสื้อผ้าที่ปกปิดร่างกาย และผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงที่เหมาะสม
6. โรคระบบทางเดินหายใจ
ในช่วงน้ำท่วม ผู้ประสบภัยจำนวนมากอาจต้องอยู่รวมกันในศูนย์พักพิงหรือพื้นที่จำกัด การอยู่ใกล้ชิดกันและสภาพอากาศชื้นสามารถเอื้อต่อการแพร่กระจายของโรคทางเดินหายใจ
กรมการแพทย์ระบุว่าโรคระบบทางเดินหายใจที่ควรเฝ้าระวังในช่วงน้ำท่วม ได้แก่ ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 และปอดบวม
ผู้ที่มีไข้ ไอ เจ็บคอ หรือมีอาการทางเดินหายใจควรลดการสัมผัสใกล้ชิดผู้อื่น ล้างมือบ่อย ๆ และพิจารณาสวมหน้ากากเมื่ออยู่ร่วมกับผู้อื่น โดยเฉพาะในพื้นที่แออัด หากหายใจลำบาก เหนื่อยมาก หรือมีอาการรุนแรงควรไปพบแพทย์
7. สุขภาพจิตหลังน้ำท่วมก็ไม่ควรมองข้าม
ผลกระทบของน้ำท่วมไม่ได้จบลงเมื่อระดับน้ำลด ความเสียหายต่อบ้าน ทรัพย์สิน รายได้ การประกอบอาชีพ การย้ายที่พัก และความไม่แน่นอนเกี่ยวกับอนาคตสามารถสร้างความเครียดได้อย่างมาก
งานทบทวนอย่างเป็นระบบพบความสัมพันธ์ระหว่างการเผชิญน้ำท่วมกับปัญหาสุขภาพจิต เช่น อาการเครียดหลังเหตุการณ์รุนแรง (PTSD) ภาวะซึมเศร้า และความวิตกกังวล
การพักผ่อนให้เพียงพอ พูดคุยกับคนในครอบครัวหรือบุคคลที่ไว้วางใจ และช่วยเหลือกันในชุมชนมีความสำคัญ หากความเครียด นอนไม่หลับ ความวิตกกังวล หรือความเศร้ารบกวนการใช้ชีวิตประจำวันต่อเนื่อง ควรขอคำปรึกษาจากบุคลากรสาธารณสุข
⚠️ อย่าลืมว่า “อันตรายจากน้ำท่วม” ไม่ได้มีเฉพาะโรค
นอกจากโรคติดเชื้อแล้ว ยังต้องระวัง ไฟฟ้าดูด การจมน้ำ บาดแผลจากของมีคม และสัตว์มีพิษ เช่น งู ตะขาบ และแมงป่อง
หากน้ำกำลังเข้าบ้าน ควรตัดกระแสไฟฟ้าก่อนที่น้ำจะถึงระบบไฟ ห้ามจับปลั๊ก สวิตช์ หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าขณะตัวเปียกหรือยืนอยู่ในน้ำ และไม่ควรเข้าใกล้สายไฟหรืออุปกรณ์ไฟฟ้าที่จมน้ำ
สรุป: หลังน้ำท่วมต้องเฝ้าระวังต่ออีกระยะหนึ่ง
สิ่งสำคัญที่ประชาชนควรเข้าใจคือ โรคที่สัมพันธ์กับน้ำท่วม ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นพร้อมกับวันที่น้ำท่วมสูงที่สุด
งานทบทวนอย่างเป็นระบบล่าสุดพบว่า ระยะเวลาระหว่างการเกิดน้ำท่วมกับการเพิ่มขึ้นของโรคติดเชื้ออาจแตกต่างกันตั้งแต่ ไม่กี่วันไปจนถึงหลายสัปดาห์
ดังนั้น แม้น้ำจะเริ่มลดแล้ว เราก็ยังควรให้ความสำคัญกับน้ำดื่มและอาหารที่สะอาด ล้างมือ หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำสกปรก ดูแลบาดแผล กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง และสังเกตอาการผิดปกติของสมาชิกในครอบครัว โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว
📚 งานวิจัยอ้างอิงที่อนุญาตให้ใช้เชิงพาณิชย์ (CC BY)
1. Luangnara A, et al. (2026). Impact of flooding events on waterborne and vector-borne infections: a systematic review. BMC Infectious Diseases.
เป็นงานทบทวนอย่างเป็นระบบจำนวน 71 การศึกษา ครอบคลุมโรคจากน้ำและโรคที่มีแมลงเป็นพาหะหลังน้ำท่วม เผยแพร่ภายใต้ Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ซึ่งอนุญาตการใช้ การเผยแพร่ การดัดแปลง และการนำไปใช้เชิงพาณิชย์เมื่อให้เครดิตอย่างเหมาะสม
อ่านงานวิจัยฉบับเต็มผ่าน PubMed Central
2. Chadsuthi S, et al. (2021). The effects of flooding and weather conditions on leptospirosis transmission in Thailand. Scientific Reports.
งานวิจัยเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างน้ำท่วม สภาพอากาศ และการแพร่ของโรคเลปโตสไปโรซิสในประเทศไทย เผยแพร่ภายใต้ CC BY 4.0 อนุญาตให้ใช้ ดัดแปลง และเผยแพร่เชิงพาณิชย์โดยให้เครดิตแหล่งที่มา
3. Wang P, et al. (2023). Floods and Diarrhea Risk in Young Children in Low- and Middle-Income Countries. JAMA Pediatrics.
วิเคราะห์ข้อมูลเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี จำนวน 639,250 คน และพบความสัมพันธ์ระหว่างการสัมผัสน้ำท่วมกับโรคอุจจาระร่วง เผยแพร่แบบ Open Access ภายใต้ CC BY ซึ่งอนุญาตการใช้เชิงพาณิชย์เมื่ออ้างอิงอย่างถูกต้อง
4. Fernandez A, et al. (2015). Flooding and Mental Health: A Systematic Mapping Review.
งานทบทวนผลกระทบของน้ำท่วมต่อสุขภาพจิต ครอบคลุม PTSD ภาวะซึมเศร้า และความวิตกกังวล เผยแพร่ภายใต้ Creative Commons Attribution License (CC BY) ซึ่งอนุญาตการนำไปใช้และเผยแพร่เชิงพาณิชย์โดยต้องให้เครดิตผู้สร้างผลงาน
หมายเหตุเรื่องลิขสิทธิ์สำหรับ Coohfey.com
บทความนี้เป็นการเรียบเรียงและสรุปสาระทางวิชาการขึ้นใหม่ ไม่ใช่การคัดลอกข้อความจากงานวิจัยต้นฉบับ งานวิจัยหลักที่ระบุข้างต้นเผยแพร่ภายใต้ Creative Commons Attribution (CC BY) ซึ่งอนุญาตให้นำข้อมูลไปใช้ ดัดแปลง และใช้เชิงพาณิชย์ได้ โดยต้องระบุแหล่งที่มาอย่างเหมาะสม
Disclaimer
ข้อสงวนสิทธิ์ทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและส่งเสริมความรู้ด้านสุขภาพแก่ประชาชนเท่านั้น ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ หากมีอาการผิดปกติ โดยเฉพาะไข้สูงหลังสัมผัสน้ำท่วม ปวดน่องมาก ตัวเหลืองตาเหลือง ท้องเสียรุนแรง แผลติดเชื้อ หายใจลำบาก หรือมีอาการรุนแรงอื่น ๆ ควรไปพบแพทย์หรือสถานพยาบาลโดยเร็ว
Coohfey.com ไม่แนะนำให้ซื้อหรือใช้ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันหรือรักษาโรคด้วยตนเอง การใช้ยาควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสม
ข้อมูลตรวจสอบและเรียบเรียงตามแหล่งข้อมูลที่เข้าถึง ณ วันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2569 (2026)
