เมื่อลูกสอบได้คะแนนน้อยกว่าที่หวัง แพ้การแข่งขัน วาดภาพไม่สวยอย่างที่ตั้งใจ ต่อของเล่นไม่สำเร็จ หรือเห็นเพื่อนทำบางอย่างได้ดีกว่า เด็กบางคนอาจร้องไห้ โกรธ ไม่อยากทำต่อ หรือพูดว่า
“หนูทำไม่ได้”
“หนูไม่เก่ง”
“หนูไม่เล่นแล้ว”
สำหรับพ่อแม่ ช่วงเวลาเหล่านี้อาจทำให้รู้สึกอยากรีบปลอบ อยากแก้ปัญหาให้ลูก หรือบางครั้งอาจเผลอบอกว่า “เรื่องแค่นี้เอง” เพื่อหวังให้ลูกหยุดเสียใจ
แต่ความผิดหวังและความล้มเหลวเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันสามารถเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้ได้
สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การทำให้เด็ก “ไม่เคยล้มเหลว” แต่คือการช่วยให้เด็กค่อย ๆ เรียนรู้ว่า
เมื่อสิ่งต่าง ๆ ไม่เป็นไปตามที่หวัง เขาจะยอมรับความรู้สึก เรียนรู้จากสิ่งที่เกิดขึ้น และลองก้าวต่อไปได้อย่างไร
ความผิดหวังไม่ใช่สิ่งที่พ่อแม่ต้องกำจัดออกจากชีวิตลูกทั้งหมด
ไม่มีเด็กคนใดที่จะชนะ ได้คะแนนดี หรือทำสิ่งที่ต้องการสำเร็จทุกครั้ง
เด็กอาจพบความผิดหวังจากเรื่องเล็ก ๆ เช่น แพ้เกม ต่อบล็อกพัง หรือไม่ได้ของเล่นที่ต้องการ ไปจนถึงเรื่องที่มีความหมายกับเขามาก เช่น สอบได้คะแนนไม่ดี ไม่ผ่านการคัดเลือก หรือแพ้การแข่งขันที่ฝึกซ้อมมานาน
สิ่งเหล่านี้ทำให้เด็กได้พบกับสิ่งที่เรียกว่า setback หรือความถดถอย/อุปสรรคระหว่างทาง
แนวคิดเรื่อง Resilience อธิบายถึงความสามารถหรือกระบวนการในการปรับตัวและฟื้นตัวเมื่อเผชิญกับความยากลำบากหรืออุปสรรค และไม่ได้หมายความว่าเด็กจะต้องไม่รู้สึกเสียใจเลย
งานด้านพัฒนาการเด็กชี้ให้เห็นว่า resilience เกี่ยวข้องกับกระบวนการที่เกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวเด็กกับสภาพแวดล้อมทางสังคมรอบตัว ดังนั้น ครอบครัว โรงเรียน ผู้ดูแล และความสัมพันธ์ที่สนับสนุนเด็กจึงล้วนมีความสำคัญต่อกระบวนการนี้
พ่อแม่มอง “ความล้มเหลว” อย่างไร อาจมีความสำคัญ
งานวิจัยของ He และ Shi (2025) ศึกษานักเรียนมัธยมต้นในประเทศจีนจำนวน 2,546 คน เพื่อดูความสัมพันธ์ระหว่างมุมมองของพ่อแม่ต่อความล้มเหลวตามการรับรู้ของเด็กกับความสามารถในการฟื้นตัวด้านการเรียน หรือ Academic Resilience
ผลการศึกษาพบว่า การที่นักเรียนรับรู้ว่าพ่อแม่มีมุมมองเชิงบวกต่อความล้มเหลวสัมพันธ์เชิงบวกกับ academic resilience และความสัมพันธ์ดังกล่าวมี Growth Mindset เป็นตัวแปรส่งผ่าน
งานวิจัยยังพบว่าการมีส่วนร่วมของพ่อแม่ด้านการศึกษามีบทบาทในความสัมพันธ์ดังกล่าว โดยเฉพาะการมีส่วนร่วมทางอารมณ์
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาความสัมพันธ์ของตัวแปร จึงไม่ควรตีความอย่างง่ายว่า “พ่อแม่พูดแบบหนึ่งแล้วจะทำให้เด็กมี resilience เพิ่มขึ้นทันที”
สิ่งที่งานวิจัยช่วยให้เราเห็นคือ ทัศนคติที่เด็กสัมผัสได้จากพ่อแม่เมื่อเกิดความล้มเหลวอาจมีความสำคัญต่อวิธีที่เด็กมองความผิดพลาดและความสามารถของตัวเอง
7 วิธีช่วยลูกเรียนรู้จากความผิดหวังและความล้มเหลว
1. ให้ลูกมีสิทธิ์เสียใจก่อน
เมื่อเด็กแพ้การแข่งขัน สิ่งแรกที่เด็กต้องการอาจไม่ใช่คำอธิบายว่า
“แพ้ชนะเป็นเรื่องธรรมดา”
แม้ประโยคนี้จะเป็นความจริง แต่ในช่วงที่เด็กกำลังผิดหวัง เขาอาจต้องการให้ผู้ใหญ่รับรู้ความรู้สึกของเขาก่อน
พ่อแม่อาจพูดว่า
“พ่อรู้ว่าหนูผิดหวัง เพราะหนูตั้งใจกับการแข่งขันครั้งนี้มาก”
หรือ
“แม่เห็นว่าหนูเสียใจ หนูอยากทำให้สำเร็จจริง ๆ ใช่ไหม”
การยอมรับความรู้สึกไม่ได้หมายถึงการตามใจเด็ก แต่เป็นการช่วยให้เด็กรู้ว่าความผิดหวังเป็นอารมณ์ที่สามารถเกิดขึ้นได้
2. อย่ารีบทำให้ความล้มเหลวกลายเป็นเรื่องเล็ก
ผู้ใหญ่อาจมองว่าเกมหนึ่งเกมหรือคะแนนสอบครั้งเดียวเป็นเรื่องเล็ก
แต่สำหรับเด็ก เหตุการณ์เดียวกันอาจมีความหมายมาก
จึงควรระวังประโยคอย่าง
❌ “แค่นี้เอง จะร้องทำไม”
❌ “เรื่องเล็กนิดเดียว”
❌ “คนอื่นแพ้มากกว่านี้อีก”
เพราะแม้ผู้ใหญ่ตั้งใจปลอบ แต่เด็กอาจรับรู้ว่าความรู้สึกของตนไม่ได้รับการเข้าใจ
อาจเปลี่ยนเป็น
✅ “แม่รู้ว่าเรื่องนี้สำคัญกับหนู”
จากนั้นจึงค่อยช่วยกันมองว่าจะทำอะไรต่อไป
3. แยกคำว่า “ทำไม่ได้ครั้งนี้” ออกจาก “ฉันทำไม่ได้”
เมื่อเด็กทำบางอย่างไม่สำเร็จ เขาอาจสรุปอย่างรวดเร็วว่า
“หนูไม่เก่ง”
พ่อแม่สามารถช่วยแยก ผลลัพธ์ครั้งหนึ่ง ออกจาก ความสามารถทั้งหมดของเด็ก
เช่น
“ครั้งนี้ยังไม่สำเร็จ แต่เราลองดูได้ว่าอะไรยากที่สุด”
หรือ
“คะแนนครั้งนี้บอกเราว่ามีบางเรื่องที่ยังต้องฝึก ไม่ได้บอกว่าหนูเรียนไม่ได้”
นี่สอดคล้องกับแนวคิด Growth Mindset ซึ่งมองว่าความสามารถสามารถพัฒนาได้ผ่านการเรียนรู้ กลยุทธ์ การฝึกฝน และประสบการณ์
งานของ He และ Shi พบว่า growth mindset มีบทบาทส่งผ่านความสัมพันธ์ระหว่างมุมมองเชิงบวกต่อความล้มเหลวของพ่อแม่ตามที่เด็กรับรู้กับ academic resilience
4. เปลี่ยนคำถามจาก “ทำไมถึงแพ้?” เป็น “เราเรียนรู้อะไรได้บ้าง?”
หลังจากลูกสงบแล้ว พ่อแม่สามารถช่วยเปลี่ยนความล้มเหลวให้กลายเป็นข้อมูลสำหรับการเรียนรู้
แทนที่จะเริ่มด้วย
❌ “ทำไมถึงทำไม่ได้?”
ลองถามว่า
“ส่วนไหนที่หนูคิดว่าทำได้ดี?”
“ตรงไหนที่ยากที่สุด?”
“ถ้าลองอีกครั้ง หนูอยากเปลี่ยนอะไร?”
“มีอะไรที่เราควรฝึกเพิ่มไหม?”
“หนูอยากให้พ่อแม่ช่วยตรงไหน?”
เป้าหมายไม่ใช่การบังคับให้เด็กคิดบวกทันที แต่เป็นการช่วยให้เด็กค่อย ๆ เปลี่ยนจากการตัดสินตัวเองไปสู่การวิเคราะห์ปัญหา
จาก
“ฉันแพ้ = ฉันไม่เก่ง”
ไปสู่
“ครั้งนี้ฉันยังทำไม่ได้ แล้วฉันเรียนรู้อะไรจากมันได้บ้าง?”
5. ชื่นชมกระบวนการ ไม่จำเป็นต้องชมเฉพาะผลลัพธ์
หากคำชมทั้งหมดเกิดขึ้นเฉพาะตอนที่เด็กชนะหรือได้คะแนนดี เด็กอาจเริ่มให้ความสำคัญกับผลลัพธ์มากกว่ากระบวนการเรียนรู้
พ่อแม่สามารถสังเกตสิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทาง เช่น
“แม่เห็นว่าหนูฝึกทุกวันเลย”
“วันนี้หนูเปลี่ยนวิธีแก้โจทย์เมื่อวิธีแรกไม่ได้ผล”
“ถึงจะแพ้ แต่หนูก็เล่นจนจบและจับมือกับเพื่อนหลังการแข่งขัน”
อย่างไรก็ตาม การชมกระบวนการไม่จำเป็นต้องกลายเป็นการชมทุกอย่างโดยอัตโนมัติ
คำชมที่เฉพาะเจาะจงและตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงมักมีความหมายมากกว่าการพูดเพียงว่า
“เก่งมาก!”
ทุกครั้ง
6. อย่ารีบแก้ปัญหาแทนลูกทุกครั้ง
เมื่อเห็นลูกผิดหวัง พ่อแม่อาจอยากเข้าไปช่วยทันที
บางสถานการณ์จำเป็นต้องช่วย โดยเฉพาะเมื่อเกี่ยวข้องกับความปลอดภัย การกลั่นแกล้ง หรือปัญหาที่เกินความสามารถของเด็ก
แต่สำหรับความยากเล็ก ๆ ที่เหมาะสมกับวัย การให้โอกาสเด็กลองคิดและแก้ปัญหาด้วยตัวเองก็มีคุณค่า
ตัวอย่างเช่น หากเด็กต่อของเล่นไม่สำเร็จ แทนที่จะทำให้ทั้งหมด พ่อแม่อาจถามว่า
“หนูคิดว่าติดตรงไหน?”
“อยากลองอีกวิธีไหม?”
“อยากให้พ่อช่วยนิดหนึ่ง หรือลองเองก่อน?”
พ่อแม่จึงไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่าง “ปล่อยลูกเผชิญปัญหาคนเดียว” กับ “ทำทุกอย่างแทนลูก”
ยังมีทางเลือกตรงกลาง คือ
อยู่ข้าง ๆ ให้ความช่วยเหลือเท่าที่จำเป็น และเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ลองด้วยตัวเอง
7. ให้ลูกเห็นว่าผู้ใหญ่ก็ผิดพลาดได้
เด็กเรียนรู้จากสิ่งที่ผู้ใหญ่ทำ ไม่ใช่เพียงสิ่งที่ผู้ใหญ่พูด
พ่อแม่จึงสามารถใช้ความผิดพลาดในชีวิตประจำวันเป็นตัวอย่างง่าย ๆ เช่น
“พ่อทำอันนี้ผิด เดี๋ยวลองใหม่”
“แม่จำเวลาผิด ครั้งหน้าจะจดไว้ในปฏิทิน”
“ครั้งแรกยังทำไม่ได้ เดี๋ยวเราลองดูอีกวิธี”
สิ่งสำคัญไม่ใช่การทำให้เด็กเชื่อว่า “ความล้มเหลวเป็นเรื่องดีเสมอ”
เพราะความล้มเหลวสามารถทำให้ผิดหวัง เสียใจ หรือมีผลกระทบจริงได้
แต่เด็กสามารถเรียนรู้ว่า
ความผิดพลาดไม่ได้จำเป็นต้องเป็นจุดสิ้นสุดของความพยายาม
Resilience ไม่ได้แปลว่า “ต้องเข้มแข็งตลอดเวลา”
คำว่า resilience บางครั้งถูกเข้าใจผิดว่า เด็กที่มี resilience จะต้องไม่ร้องไห้ ไม่เสียใจ และกลับมายิ้มได้ทันที
แต่แนวคิดสมัยใหม่มอง resilience เป็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการปรับตัวเมื่อเผชิญความยากลำบาก และได้รับอิทธิพลจากบริบททางสังคมและสิ่งแวดล้อมของเด็ก
งานวิจัยของ Horm และคณะ (2024) ยังอธิบาย resilience ในลักษณะกระบวนการที่เกิดขึ้นผ่านปฏิสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับบริบททางสังคมและระบบนิเวศรอบตัว และให้ความสำคัญกับ self-regulation ในฐานะองค์ประกอบหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับ resilience
ดังนั้น การสร้าง resilience ไม่ได้หมายถึงการบอกเด็กว่า
❌ “อย่าร้อง”
❌ “ต้องเข้มแข็ง”
❌ “แพ้แค่นี้เอง”
แต่อาจหมายถึงการช่วยให้เด็กเรียนรู้ว่า
“ฉันเสียใจได้ และฉันยังค่อย ๆ ก้าวต่อไปได้”
ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกก็มีความสำคัญ
งานวิจัยของ Tian, Liu และ Shan ศึกษาวัยรุ่นจีน 304 คน พบว่าความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกมีความสัมพันธ์กับ resilience โดย self-esteem มีบทบาทเป็นตัวแปรส่งผ่านในความสัมพันธ์บางส่วน
ผลการศึกษาสนับสนุนแนวคิดว่าบริบทของครอบครัวและความสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับผู้ปกครองเป็นองค์ประกอบที่ควรคำนึงถึงเมื่อพูดถึง resilience
สำหรับพ่อแม่ สิ่งนี้ไม่ได้หมายความว่าจะต้องสร้าง “ครอบครัวที่สมบูรณ์แบบ”
แต่อาจเริ่มจากสิ่งธรรมดา เช่น
ฟังเมื่อลูกผิดหวัง
ไม่รีบตัดสิน
ไม่เปรียบเทียบกับเด็กคนอื่น
ให้ความรักโดยไม่ผูกกับผลการแข่งขัน
และทำให้เด็กรู้ว่า
“ถึงวันนี้หนูจะแพ้ พ่อแม่ก็ยังอยู่ข้างหนูเหมือนเดิม”
5 ประโยคที่อาจใช้เมื่อลูกผิดหวัง
เมื่อเด็กกำลังผิดหวัง พ่อแม่อาจลองใช้ประโยคเหล่านี้
1. “แม่รู้ว่าหนูเสียใจ เพราะหนูตั้งใจกับเรื่องนี้มาก”
ช่วยรับรู้ความรู้สึกก่อนพูดถึงการแก้ปัญหา
2. “ครั้งนี้ยังไม่เป็นอย่างที่หวัง แต่ไม่ได้หมายความว่าหนูจะทำไม่ได้เสมอไป”
ช่วยแยกเหตุการณ์ครั้งเดียวออกจากการตัดสินความสามารถทั้งหมดของเด็ก
3. “หนูคิดว่าครั้งนี้เราได้เรียนรู้อะไรบ้าง?”
ชวนให้เด็กมองความผิดพลาดเป็นข้อมูล
4. “ถ้าได้ลองใหม่ หนูอยากเปลี่ยนตรงไหน?”
ช่วยเปลี่ยนความสนใจจากอดีตไปสู่สิ่งที่สามารถทำต่อไปได้
5. “พ่อแม่อยู่ข้างหนู ไม่ว่าครั้งนี้ผลจะออกมาอย่างไร”
ช่วยย้ำว่าความสัมพันธ์และการยอมรับไม่ได้ขึ้นอยู่กับการชนะ
แล้วควรปล่อยให้ลูกแพ้บ้างหรือไม่?
คำตอบไม่จำเป็นต้องเป็นการจงใจทำให้เด็กแพ้
หากพ่อแม่เล่นเกมกับลูก ไม่จำเป็นต้องสร้างความล้มเหลวปลอม ๆ เพื่อ “สอนบทเรียน”
สิ่งที่สำคัญกว่าคือการไม่จำเป็นต้องจัดสภาพแวดล้อมให้เด็กชนะตลอดเวลา
เด็กสามารถพบทั้ง
การชนะ — และเรียนรู้ความถ่อมตน
การแพ้ — และเรียนรู้การจัดการความผิดหวัง
ความผิดพลาด — และเรียนรู้การแก้ไข
ความสำเร็จหลังการฝึกฝน — และเรียนรู้ว่าความพยายามและกลยุทธ์มีความหมาย
ชีวิตจริงประกอบด้วยประสบการณ์ทั้งหมดเหล่านี้
สิ่งที่ควรระวัง: อย่าเปลี่ยน “Growth Mindset” ให้กลายเป็นแรงกดดันแบบใหม่
แม้แนวคิด Growth Mindset จะมีประโยชน์ในการช่วยให้เด็กมองความสามารถว่าเป็นสิ่งที่พัฒนาได้ แต่ไม่ควรถูกตีความว่า
“ถ้าพยายามมากพอ ทุกอย่างต้องสำเร็จ”
ความจริงคือเด็กแต่ละคนมีความถนัด ทรัพยากร โอกาส สุขภาพ สภาพแวดล้อม และข้อจำกัดแตกต่างกัน
บางเป้าหมายอาจต้องใช้เวลา
บางเป้าหมายอาจต้องเปลี่ยนวิธี
บางครั้งอาจต้องขอความช่วยเหลือ
และบางครั้งการตัดสินใจเปลี่ยนเป้าหมายก็อาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสม
ดังนั้น สิ่งที่พ่อแม่ควรส่งเสริมไม่ใช่เพียงคำว่า “พยายามต่อไป”
แต่ควรเพิ่มคำถามว่า
“เราควรลองวิธีอื่นไหม?”
“เราต้องการความช่วยเหลือตรงไหน?”
และ
“เป้าหมายนี้ยังเหมาะกับเราอยู่หรือไม่?”
🌱 ความล้มเหลวไม่จำเป็นต้องเป็นคำตัดสิน
สำหรับเด็ก การแพ้เกมหนึ่งครั้ง คะแนนสอบหนึ่งครั้ง หรือความผิดพลาดหนึ่งครั้งอาจรู้สึกยิ่งใหญ่มาก
พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องทำให้ความผิดหวังหายไปทันที
สิ่งที่เราทำได้คืออยู่ข้างเด็ก ช่วยเขาตั้งชื่อความรู้สึก มองสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างเป็นจริง และเมื่อพร้อมแล้วค่อยชวนกันค้นหาว่า
“จากครั้งนี้ เราเรียนรู้อะไร?”
เด็กที่ค่อย ๆ เรียนรู้ว่า
“ฉันผิดหวังได้”
“ฉันแพ้ได้”
“ฉันทำผิดได้”
และ
“ฉันยังเรียนรู้และเดินหน้าต่อได้”
กำลังเรียนรู้ทักษะสำคัญที่มีความหมายมากกว่าการชนะทุกครั้ง
เพราะเป้าหมายไม่ใช่การสร้างเด็กที่ไม่เคยล้มเหลว
แต่คือการช่วยให้เด็กเรียนรู้ว่าจะอยู่กับความผิดหวัง เรียนรู้จากประสบการณ์ และค่อย ๆ ก้าวต่อไปอย่างไร
📚 แหล่งอ้างอิงและงานวิจัย
หมายเหตุด้านลิขสิทธิ์: แหล่งข้อมูลที่ใช้เป็นฐานของบทความนี้คัดเลือกเฉพาะรายการที่หน้าผู้เผยแพร่ระบุ Creative Commons Attribution License (CC BY) ซึ่งอนุญาตการใช้ การเผยแพร่ และการดัดแปลง รวมถึงการใช้เชิงพาณิชย์ ภายใต้เงื่อนไขการให้เครดิตตามใบอนุญาต
1. He, W., & Shi, D. (2025)
Influence of perceived parental views of failure on academic resilience among middle school students: a moderated mediation model.
Frontiers in Psychology, 16, 1532332.
DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1532332
License: CC BY
งานวิจัยนักเรียนมัธยมต้นในประเทศจีน ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างมุมมองของพ่อแม่ต่อความล้มเหลวตามการรับรู้ของเด็ก academic resilience, growth mindset และ parental involvement
2. Horm, D. M., Jeon, S., Ruvalcaba, D. V., & Castle, S. (2024)
Resilience: supporting children’s self-regulation in infant and toddler classrooms.
Frontiers in Psychology, 15, 1271840.
DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1271840
License: CC BY
งานวิจัยเกี่ยวกับ self-regulation ในเด็กเล็ก โดยอธิบาย resilience ในฐานะกระบวนการที่เกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับบริบททางสังคมและสิ่งแวดล้อม
3. Tian, L., Liu, L., & Shan, N. (2018)
Parent–Child Relationships and Resilience Among Chinese Adolescents: The Mediating Role of Self-Esteem.
Frontiers in Psychology, 9, 1030.
DOI: 10.3389/fpsyg.2018.01030
License: CC BY
งานวิจัยวัยรุ่นจีน 304 คน ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง parental support, parent–child conflict, self-esteem และ resilience
4. Ensz, J., Ermler, M., Rabbani, H., Saunders, M., Baker, S., & Mohiyeddini, C. (2024)
Resilience—The Ability to Bounce Back!
Frontiers for Young Minds, 12, 1279405.
DOI: 10.3389/frym.2024.1279405
License: CC BY
บทความวิชาการสำหรับเยาวชนที่อธิบายแนวคิด resilience และการปรับตัวเมื่อเผชิญความยากลำบาก โดยผ่านกระบวนการตรวจสอบของ Frontiers for Young Minds
🔎 หมายเหตุเกี่ยวกับการใช้แหล่งข้อมูลเชิงพาณิชย์
บทความนี้ตั้งใจใช้เฉพาะแหล่งอ้างอิงหลักที่ระบุ CC BY และไม่ได้ใช้บทความที่ระบุ CC BY-NC (NonCommercial) เป็นฐานในการเรียบเรียงเนื้อหา
CC BY อนุญาตให้ผู้ใช้นำเนื้อหาไปแบ่งปันและดัดแปลง รวมถึงเพื่อวัตถุประสงค์เชิงพาณิชย์ได้ แต่ต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขการให้เครดิต ระบุแหล่งที่มาและใบอนุญาต และระบุการดัดแปลงตามความเหมาะสม
⚠️ Disclaimer สำหรับ Coohfey.com
ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer)
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับพัฒนาการ อารมณ์ การเรียนรู้ และการเลี้ยงดูเด็กเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือสุขภาพจิต และไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การประเมิน การบำบัด หรือการรักษาจากกุมารแพทย์ นักจิตวิทยา จิตแพทย์ หรือผู้ประกอบวิชาชีพที่มีคุณสมบัติเหมาะสม
เด็กแต่ละคนมีพัฒนาการ บุคลิกภาพ ความสามารถ ประสบการณ์ ครอบครัว และสภาพแวดล้อมแตกต่างกัน แนวทางที่กล่าวถึงในบทความจึงอาจไม่เหมาะสมหรือให้ผลเหมือนกันสำหรับเด็กทุกคน
หากเด็กมีความผิดหวัง ความเศร้า ความวิตกกังวล ความโกรธ หรือการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมที่รุนแรง ต่อเนื่อง หรือส่งผลกระทบต่อการเรียน ความสัมพันธ์ การนอน การรับประทานอาหาร หรือการใช้ชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่เหมาะสม หากเด็กพูดถึงหรือมีพฤติกรรมทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น หรือมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัย ควรขอความช่วยเหลือจากบริการทางการแพทย์หรือบริการฉุกเฉินที่เหมาะสมโดยเร็ว
Coohfey.com ไม่รับรองว่าคำแนะนำหรือกิจกรรมทั่วไปที่กล่าวถึงในบทความจะให้ผลเช่นเดียวกันกับเด็กทุกคน และเนื้อหาไม่ควรถูกตีความว่าเป็นการรับรองวิธีการรักษา ผลิตภัณฑ์ หรือบริการใด ๆ